Brynica

Z WikiZagłębie
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Cieki wodne w Zagłębiu Dąbrowskim
{{{}}}
{{{Awers}}}
Nazwa Brynica
Źródło Mysłów (gm. Koziegłowy)
Ujście Czarna Przemsza
Długość 57,2 km
JCW PLRW20005212619
Powierzchnia zlewni 482,7 km².


Brynica - rzeka na Wyżynie Śląskiej, w województwie śląskim, o długości 57,2 km i powierzchni dorzecza 482,7 km²; Ze źródłami w Mysłowie (gmina Koziegłowy, powiat myszkowski), na wysokości 350 m n.p.m.; Przepływa miasta Górnego Śląska i Zagłębia Dąbrowskiego: Miasteczko Śląskie, Świerklaniec, Piekary Śląskie, Bobrowniki, Wojkowice, Czeladź, Będzin, Siemianowice Śląskie, Katowice, Sosnowiec i Mysłowice. płynie przez Garb Tarnogórski. Na granicy Mysłowic i Sosnowca uchodzi do Czarnej Przemszy; Główny dopływ Czarnej Przemszy, stanowi jej prawy dopływ;


Niegdyś była rzeką zasobną w ryby, a na brzegach występowały bobry. Tworzyły się liczne rozlewiska i stawy. Z uwagi na XIX wieczny rozwój przemysłu, ulegała coraz większym zanieczyszczeniom.

Spis treści

Znaczenie gospodarcze

Jej brody i mosty były miejscem przepraw kupców, co sprzyjało rozwojowi osadnictwa nad jej brzegami. Dzięki funkcjonowaniu brodów, później mostów, powstała Czeladź i Milowice. Na rzece przed regulacją istniało wiele młynów wodnych. Wody rzeki wykorzystywane też były w górnictwie w przyległych do doliny rzeki kopalniach [2].

Regulacja rzeki

Regulację koryta rzeki rozpocząto w latach 20-tych XX wieku.

Pomiędzy 1930 a 1939 utworzono na rzecze zbiornik wodny w Kozłowej Górze (gmina Świerklaniec). Stworzony dla celów militarnych po II Wojnie Światowej (1948-1951) zaadaptowano do funkcji rezerwuaru wody pitnej wodociągowej wznosząc stację uzdatniania wody.

Pomiędzy 1935 a 1937 nastąpiła regulacja rzeki na odcinku płynącym na granicy Sosnowca i Katowic. Regulacja rzeki miała na celu zmniejszenie ucieczek wody z koryta do wyrobisk górniczych kopalń cynku, ołowiu i węgla kamiennego.

W latach 70-tych XX wieku wzdłuż rzeki w Sosnowcu utworzono Bulwar Brynicy sięgający aż do Parku Kresowego.


Granica

Zasadniczo na całej swojej długości jest historyczną granicą pomiędzy Zagłębiem Dąbrowskim a Górnym Śląskiem, szerzej; pomiędzy Małopolską a Śląskiem.

Dawniej była to rzeka, na której oparta była część granicy zachodniej Polski. Kolejno była miejscem granicznym Prusami (później Niemcami), a Rosją; w latach 1918-1922 była to granica niemiecko-polska. 20 czerwca 1922 roku, wojska polskie pod dowództwem gen. Stanisława Szeptyckiego przekroczyły most na Brynicy, aby przejąć wschodnią część Górnego Śląska pod polską administrację. W latach 1922-1939 stanowiła granicę pomiędzy województwem śląskim a województwem kieleckim w którym znajdowało się Zagłębie Dąbrowskie.

Turystyka

Spływy kajakowe

Na rzece organizowane są spływy kajakowe na dwóch trasach:

Stan wody w rzece Brynica jest bardzo zmienny, lecz umożliwiający organizowanie spływu. Trasa nr 1 do przepłynięcia po opadach deszczu i na wiosnę.

Turystyka rowerowa

Na odcinku wzdłuż Sosnowca biegnie Szklak Rowerowy Dawnego Pogranicza; Na odcinku między ul. Sobieskiego, wzdłuż obszaru przyległego do stawu Stawiki w postaci asfaltowej drogi rowerowej; Dalej za Parkiem Bioróżnorodności prowadzi wałem przeciwpowodziowym do mostu na rzecze a następnie śladem kolei piaskowej do Parku Tysiąclecia. Z Parku Tysiąclecia prowadzi nieoznaczona trasa w dół to łąk nad Brynicą a potem wałem przeciwpowodziowym w kierunku Czeladzi aż do mostu piszo-rowerowego w okolicy Parku Alfred. W Czeladzi droga rowerowa nad rzeką poprowadzona jest wzdłuż Parku Grabek.

Brynica na dawnej fotografii

Brynica na współczesnej fotografii

Bibliografia

  1. Małgorzata Śmiałek: Sosnowieckie ABC, tom I. Muzeum w Sosnowcu, 2002, s. 6. ISBN 83-915173-5-7. 
  2. Filip Sulimierski: Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. I. Warszawa: Kasa im. Józefa Mianowskiego, 1880, s. 395. .
  3. Ludwik Kowalski: Nieco o hydrogeologii Brynicy.. Kraków: [B.w.], ("Orbis"), 1936. .
  4. Małgorzata Jastrząb, Marek Mrozowski: Brynica - jaka jest, jaka będzie.. Czeladź: Biblioteka "Echa Czeladzi", Zeszyt nr 3, 1997. .

Zobacz także

Linki zewnętrzne

http://gosciniec.pttk.pl/16_2004/index.php?co=024

Nawigacja
Poznajemy Zagłębie Dąbrowskie
  • Projekt realizuje
  • Herb Zagłębia Dąbrowskiego